In oktober werd meer dan 300 ha bos gekapt om plaats te maken voor de geplande bouw van twee Google-datacenters in Finland. Dit kwam onder de aandacht van de autoriteiten omdat niet alle verplichte milieueffectrapportages waren afgerond voordat de bomen werden gekapt. Datacenters krijgen steeds meer aandacht vanwege hun negatieve impact op het milieu over de hele wereld, en dit is een voorbeeld van de schade die ze kunnen aanrichten. Het laat ook zien wat de wereld zou moeten doen om de bouw van datacenters in de gaten te houden en hoe we ervoor kunnen zorgen dat onze natuur beschermd blijft terwijl de vraag toeneemt.
Waar in Finland gebeurde dit?
Het terrein werd gekapt om plaats te maken voor twee datacenters in de gemeente Muhos in de regio Oulu. Google heeft al een ander datacenter in Hamina, Finland, waar het in 2011 een voormalige papierfabriek overnam. Dit specifieke datacentrum gebruikt zeewater voor koeling en wint restwarmte terug om de lokale stadsverwarming van energie te voorzien. Het nieuwe datacentrum wordt echter gebouwd op een terrein met zo’n 250.000 bomen. Dit is zorgwekkend omdat er bomen worden gekapt om plaats te maken voor het project, in tegenstelling tot het andere datacentrum in Finland dat een verlaten industriegebied heeft overgenomen. Wat dit verhaal nog opvallender maakte, was dat Google niet per se alle papieren in orde had om door te gaan met het kappen van bomen. Vanuit milieuoogpunt heeft dit onbekende schade veroorzaakt, omdat niet alle beoordelingen waren afgerond.
Is dit het eerste land waar leefgebieden verdwijnen om plaats te maken voor datacenters?
Helaas is dit niet het eerste geval van ontbossing om plaats te maken voor datacenters. Het is een wereldwijde uitdaging die op meer plekken voorkomt dan je zou denken, en het is niet alleen Google dat ze bouwt. Andere grote bedrijven zoals Meta, Amazon en Microsoft behoren tot de koplopers bij het bouwen van datacenters ter ondersteuning van hun clouddiensten. Datacenters zijn inmiddels overal ter wereld te vinden, en veel landen omarmen ze omdat ze een positieve bijdrage kunnen leveren aan de economie door inkomsten en banen te creëren.
Dit heeft echter ook gevolgen, en veel gebieden hebben schadelijke gevolgen ondervonden van deze bouwwerken. Zo loopt Brazilië in Latijns-Amerika voorop wat betreft de groei van datacenters. Hoewel het land probeert hernieuwbare energie in te voeren en rekening te houden met de impact, hebben de negatieve effecten toch de wilde dieren en de natuur in die gebieden verstoord. Braziliës buurland, Uruguay, stapt ook in deze sector en kondigde in 2026 plannen aan om meer datacenters te bouwen in landelijke binnenlandgebieden, wat gevolgen kan hebben voor de natuurlijke leefomgeving van de soorten die daar leven. In Europa heeft Google onder andere datacenters in België, Denemarken, Finland, Duitsland, Ierland en het Verenigd Koninkrijk. Dit is niet nieuw, maar het is belangrijker dan ooit vanwege de omvang en de groei die door de vraag wordt aangedreven.
Wat is een datacenter?
Een datacenter is een grootschalige industriële faciliteit waar meestal duizenden op maat gemaakte servers en opslagschijven staan die digitale diensten mogelijk maken. Bedrijven zoals Google hebben hun eigen datacenters, en naarmate de online vraag groeit, moeten ze er meer bouwen om het gebruik bij te kunnen houden. Een datacenter wordt vooral gebruikt om 24/7 gegevens te verwerken en op te slaan voor online diensten zoals YouTube, e-mailproviders, clouddiensten en AI. Dit is niet alles wat een datacenter verwerkt, maar het laat wel zien hoe afhankelijk de wereld ervan is geworden om alles online draaiende te houden.
Welke invloed hebben datacenters op het milieu?
Datacentra hebben op verschillende manieren invloed op het milieu vanwege hun hoge energieverbruik en de grote oppervlakte die nodig is om ze te bouwen. Datacentra verbruiken enorme hoeveelheden energie, wat lokale energienetwerken kan overbelasten en kan leiden tot het opwekken van energie uit fossiele brandstoffen om ze draaiende te houden. Dit zorgt op zijn beurt voor een stijging van de CO₂-uitstoot en kan lokale gemeenschappen onder druk zetten. Datacentra hebben ook water nodig voor koeling, wat de lokale watervoorziening verder onder druk zet, vooral in gebieden die te kampen hebben met droogte. Datacenters kunnen ook veel overtollige warmte produceren, die vaak verloren gaat en de lokale luchttemperatuur kan beïnvloeden. Door hun omvang is landgebruik een probleem geworden voor datacenters, omdat bossen of landbouwgrond zijn omgevormd om plaats voor ze te maken, wat gevolgen heeft voor lokale leefgebieden en ecosystemen. Ze kunnen ook veel lawaai maken door de ventilatoren die de faciliteit koelen en door noodgeneratoren tijdens stroomstoringen, wat invloed kan hebben op dieren in het wild en omwonenden.
Kan een datacenter duurzaam zijn?
In theorie kunnen datacenters hun CO₂-uitstoot en impact op de lokale omgeving verminderen door duurzame maatregelen te nemen die de energie-efficiëntie maximaliseren en de nadruk leggen op hernieuwbare energiebronnen. In de praktijk is dit echter vaak lastig vanwege de kosten, beperkte middelen of zakelijke beslissingen die ten koste kunnen gaan van het milieu.
Een datacenter kan zijn impact flink verminderen door hernieuwbare energiebronnen te gebruiken voor zijn activiteiten. Dat kan door systemen in te voeren die overtollige warmte hergebruiken voor verwarming en water recyclen op manieren die minder schadelijk zijn voor het milieu, vooral als een datacenter wordt gebouwd op een locatie die niet meer in gebruik is, zoals een voormalig industrieterrein. Dit is ook een andere optie die kan helpen om een datacenter duurzamer te maken dan het kappen van een bos om er plaats voor te maken.
Uiteindelijk zijn er geen manieren om het proces helemaal schadevrij te maken, maar als je maatregelen neemt om de impact te verminderen, kun je de negatieve gevolgen wel beperken.
Wat zegt dit over de toekomst van datacenters?
Gezien de snelheid waarmee clouddiensten en de digitale wereld zich ontwikkelen, vooral met AI, zullen er de komende jaren waarschijnlijk nog veel meer datacenters worden gebouwd om aan de vraag te voldoen. Maar de bedrijven die ze bouwen, moeten verantwoordelijkheid nemen voor hun impact op de lokale en natuurlijke omgeving, de natuur en de mensen, en ook voor de uitstoot die het draaien van deze datacenters veroorzaakt. Lokale overheden en wetgeving moeten in de gaten houden en beperkingen opleggen aan hoe en waar datacenters worden gebouwd, om ervoor te zorgen dat ze de lokale hulpbronnen en voorzieningen niet uitputten.
Wil je meer weten over datacenters?
Je kunt op de website van je gemeente zoeken naar meer informatie over datacenters. Daar vind je waarschijnlijk informatie over waar bestaande datacenters staan en welke plannen er zijn voor nieuwe. Je kunt ook de pagina’s van Google en Meta bezoeken om meer te weten te komen over hun energieverbruik en wat ze doen om hun impact te verminderen.
Het project moet nog door milieubeoordelingen en onderzoeken van de toezichthouders worden beoordeeld voordat de grote voorbereidende werkzaamheden weer van start kunnen gaan. Hoewel Google zijn excuses heeft aangeboden en maatregelen voor de biodiversiteit heeft voorgesteld, waaronder het aanplanten van bomen op 130 hectare in Muhos, kan het tientallen jaren duren om een bestaand bosecosysteem te herstellen. De situatie heeft ook bredere vragen opgeroepen over hoe technologiebedrijven een evenwicht vinden tussen de uitbreiding van AI, economische investeringen en verantwoordelijkheid voor het milieu.
De Finse autoriteiten hebben Google in oktober 2026 opgedragen om milieugevoelige voorbereidende werkzaamheden op beide locaties op te schorten. Dit besluit kwam er nadat er bezorgdheid was gerezen over het feit dat er al boskap, grondvoorbereiding en drainagewerkzaamheden hadden plaatsgevonden voordat de vereiste milieueffectrapportages (MER’s) waren afgerond.
In Muhos is ongeveer 330 hectare bos gekapt en in Kajaani iets minder dan 200 hectare, wat neerkomt op in totaal zo’n 530 hectare. Dat komt overeen met meer dan 740 voetbalvelden.
Google was van plan om grote datacenters te bouwen in de Finse steden Muhos en Kajaani, als onderdeel van een investering van 13 miljard euro in AI en digitale infrastructuur. Om de locaties bouwrijp te maken, werden grote stukken bos gekapt, wat zorgen opriep over de vernietiging van natuurlijke leefgebieden en lokale ecosystemen.